Exploitatieverplichting: mag de huurder stoppen met zijn winkel?
Duco van Praag
Rechtbank Overijssel 15 februari 2024, WR 2024, 72 en ECLI:NL:RBOVE:2024:840.
Een verhuurder van winkelruimte vordert dat de huurder de door hem gestaakte exploitatie weer hervat. De rechter wijst de vordering af omdat die exploitatieplicht weliswaar in de huurovereenkomst staat, maar van de huurder in redelijkheid niet kan worden verwacht dat hij die nakomt.
Casus
Tussen verhuurder en huurder bestaat een huurovereenkomst met betrekking tot een winkelruimte. In de huurovereenkomst staat dat de huurder de ruimte ter uitoefening van een detailhandelsbedrijf (slagerij) moet gebruiken en dat hij de ruimte daartoe ook ingericht moet houden. Verder is overeengekomen dat huurder het bedrijf zodanig moet uitoefenen dat eventueel aan de bedrijfsruimte verbonden goodwill niet achteruit gaat tenzij deze wordt vervangen door door de huurder zelf opgebouwde goodwill. De huurder zegt de huurovereenkomst op tegen 30 oktober 2024. Na de opzegging wordt tussen partijen gecorrespondeerd over de verplichting van huurder de exploitatie tot het einde van huurovereenkomst voort te zetten. Aanvankelijk schrijft de huurder daarvoor zorg te dragen maar met ingang van 1 december 2023 staakt hij deze.
De verhuurder neemt hiermee geen genoegen en start een kort geding. Hierin vordert hij dat huurder wordt verplicht de exploitatie te hervatten, op straffe van een dwangsom van € 500,- per dag. Hij beroept zich hierbij op de in de huurovereenkomst overeengekomen exploitatieverplichting, alsmede op de toezegging van de huurder die verplichting tot het einde van de huurovereenkomst na te komen. Tot slot stelt hij dat deze verplichting volgt uit artikel 7:213 BW, waar staat dat de huurder zich als een goed huurder moet gedragen. Hij vindt dat hij bij zijn vordering een zwaarwegend belang heeft. De leegstand van het gehuurde drukt de waarde en beperkt de mogelijkheid de ruimte later opnieuw als slagerij te verhuren. De huurder voert aan dat hij niet ondubbelzinnig heeft verklaard dat hij de exploitatieverplichting zal nakomen. Hij meent bovendien dat geen duidelijke exploitatieverplichting is overeengekomen. Tot slot voert hij aan dat het voor hem en zijn vrouw onmogelijk is de bepaling na te komen. Het lukt hem niet om gekwalificeerd personeel te krijgen en bovendien heeft de dokter hem met een burn-out gediagnosticeerd. Op grond hiervan is nakoming van de exploitatieverplichting naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. Tot slot betwist huurder dat sprake is van een verlies aan goodwill door de sluiting van de winkel.
Kantonrechter
De rechter vindt dat de huurder in beginsel een exploitatieverplichting heeft. Ook overweegt de rechter dat volgens vaste rechtspraak een vordering tot nakomen van de exploitatieverplichting moet worden afgewezen als het vorderen van nakoming relatief onmogelijk is en/of in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. Verder overweegt de rechter dat als nakoming door huurder alleen kan plaatsvinden door inspanningen die in redelijkheid niet van de huurder gevergd kunnen worden, dit gelijk moet worden gesteld aan een onmogelijkheid tot nakomen. De rechter vindt dat hiervan sprake is. Huurder kan namelijk niet voldoende gekwalificeerd personeel vinden. Het personeel dat hij had heeft na de sluiting inmiddels werk elders gevonden. Verder overweegt de rechter dat vaststaat dat de huurder vanwege een burn-out niet in staat is zelf werkzaamheden te verrichten. Op grond hiervan wijst hij de vordering af. Nakoming van de exploitatieverplichting kan onder deze omstandigheden in redelijkheid namelijk niet van de huurder worden verwacht. Daarbij laat hij in het midden of aan de huurder gelet op de ontstane situatie een verwijt kan worden gemaakt en of hij jegens de verhuurder schadeplichtig is. Deze discussie is voor de vordering in kort geding niet relevant omdat de verhuurder geen (voorschot) op schadevergoeding heeft gevorderd.
Commentaar
Het is vaste rechtspraak dat de huurder van bedrijfsruimte op grond van de wet niet verplicht is het gehuurde daadwerkelijk te gebruiken en daarin een onderneming te exploiteren. Vaak heeft de verhuurder/eigenaar er wel belang bij dat de huurder het gehuurde daadwerkelijk gebruikt en niet leeg laat staan. Vooral in winkelcentra kan dat leiden tot problemen. Leegstand maakt een winkelcentrum minder interessant voor winkelend publiek en dat kan ook voor de resterende winkeliers tot minder omzet leiden. Daarom staat vaak in algemene voorwaarden dat de huurder wordt verplicht het gehuurde daadwerkelijk conform de overeengekomen bestemming te exploiteren en de ruimte ook feitelijk in gebruik te houden. Dikwijls zijn daarbij zelf concrete openingstijden voorgeschreven.
Ook in deze huurovereenkomst was een exploitatieverplichting opgenomen. Omdat het einde van de huurovereenkomst nog niet in zicht was (de overeenkomst liep nog meer dan 8 maanden), vorderde de verhuurder nakoming daarvan. Uit de onderhavige zaak (en ook tal van eerdere uitspraken) blijkt dat deze verplichting echter niet in beton is gegoten. Het kan namelijk zo zijn dat een beroep van de verhuurder op die verplichting naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. De kantonrechter vond in de deze zaak dat daarvan sprake was. Het ging om een echtpaar dat samen een slagerij exploiteerde en kennelijk al jaren lang niet in staat was voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Dit was op enig moment zo ernstig geworden dat de man een burn-out kreeg terwijl de personeelsleden die er waren, na de sluiting ergens anders waren gaan werken. Met inachtneming van deze omstandigheden ligt het voor de hand dat een vordering tot het weer gaan exploiteren van de onderneming werd afgewezen. Het was voor de huurder namelijk feitelijk onmogelijk de winkel weer te openen.
Het feit dat de vordering wordt afgewezen, betekent niet dat de huurder ook in alle opzichten vrijuit gaat. Er is immers wel een duidelijke afspraak gemaakt over de exploitatie, alsmede de reden dat de verhuurder die heeft willen opleggen, namelijk om te voorkomen dat de goodwill van de ruimte achteruit gaat. Het kan best zijn dat de huurder onder de gegeven omstandigheden jegens verhuurder aansprakelijk is voor de schade die deze lijdt doordat de huurder met de exploitatie voortijdig is gestaakt.


