Winkelhuur en een kortere opzegtermijn
Duco van Praag
Rechtbank Amsterdam, 19 maart 2024, WR 2024, 113 en ECLI:NL:RBAMS:2024:2018
Huur van een kapperszaak. Huurder en verhuurder onderhandelen over beƫindiging van de huurovereenkomst en spreken samen af dat de verhuurder de huur kan opzeggen met een opzegtermijn van 9 maanden. Dat is in strijd met de wet. Maar toch keurt de rechtbank deze afspraak goed omdat hij vaststelt dat geen sprake is van een wezenlijke aantasting van de rechtspositie van de huurder.
Casus
Tussen Stichting Rabobank Pensioenfonds en een huurder bestaat een huurovereenkomst met betrekking to een kapperszaak. Deze huurovereenkomst is op 1 mei 2010 voor de duur van 5 jaar aangegaan en daarna voor 5 jaar verlengd. Als de huurovereenkomst tegen het einde van de tweede termijn niet wordt opgezegd, wordt hij opnieuw voor 5 jaar verlengd. De opzegtermijn bedraagt 1 jaar. In de loop van 2019 heeft Rabobank aan de huurder verteld dat zij voornemens is het winkelcentrum te herontwikkelen en daar woningen te realiseren. Dat betekent dat de bedrijfsruimte verdwijnt. Op dat moment weet Rabobank nog niet wanneer zij met deze werkzaamheden wil/kan starten. In de daarop volgende periode worden tussen partijen nadere afspraken gemaakt. Dat gebeurt in april 2019, oktober 2019 en maart 2020. Bij de laatste afspraken komen partijen overeen dat de huurovereenkomst wordt verlengd tot 1 oktober 2021 en dat de door partijen te hanteren opzegtermijn 9 maanden bedraagt. Verder wordt afgesproken dat als de verhuurder de huurovereenkomst niet uiterlijk voor 1 januari 2021 opzegt tegen 1 oktober 2021, de huurovereenkomst met 5 jaar wordt verlengd.
Rabobank zegt de huurovereenkomst voor 1 januari 2021 op tegen 1 oktober 2021. Zij voert hierbij als grond “dringend eigen gebruik” aan. De huurder is het niet eens met die opzegging, maar ook niet met de opzegtermijn die daarbij is gehanteerd. Omdat deze in strijd is met de wet (die voorschrijft dat de termijn ten minste 1 jaar bedraagt), vernietigt huurder begin 2021 de afspraak die over de kortere opzegtermijn is gemaakt en stelt hij dat niet-rechtsgeldig is opgezegd. Naar aanleiding van deze vernietiging wendt Rabobank zich tot de kantonrechter. Zij verzoekt de afspraak die partijen hebben gemaakt over de verkorte opzegtermijn van 9 maanden op grond van artikel 7:291 BW goed te keuren. Zij stelt zich daarbij op het standpunt dat de huurder al sinds 2019 rekening heeft moeten houden met een huuropzegging. Zij meent verder dat de verkorting van de opzegtermijn geen zodanige afwijking is dat daarmee een wezenlijke inbreuk wordt gemaakt op de rechten van de huurder. De huurder is het daar niet mee eens en voert aan dat hij de bescherming van de wet en in het bijzonder de opzegtermijn wel degelijk nodig heeft.
Kantonrechter
De kantonrechter overweegt dat op grond van artikel 7:291 BW niet ten nadele van de huurder mag worden afgeweken. Als dat wel gebeurt, kan de huurder die afspraak vernietigen. Dat is alleen dan anders, indien de kantonrechter de afwijkende afspraak goedkeurt. De kantonrechter mag die goedkeuring alleen verlenen indien het beding de rechten die de huurder aan de wettelijke bepalingen ontleent niet wezenlijk aantast of diens maatschappelijke positie in vergelijking met die van de verhuurder zodanig is dat hij de bescherming van de wet niet nodig heeft.
De kantonrechter stelt vast dat geen sprake is van een situatie waarin de positie van de huurder in vergelijking met die van de Rabobank zodanig is dat de huurder de bescherming niet nodig heeft. Dit was door de verhuurder overigens ook niet aangevoerd. Dat betekent dat hij moet beoordelen of het afwijkend beding de rechten van de huurder wezenlijk aantast. Hij stelt vast dat dit niet het geval is en overweegt daarbij dat de huurder al sinds 2019 van de plannen tot herontwikkeling op de hoogte was, partijen daarover (blijkens de 3 allonges) uitgebreid overleg hebben gevoerd en de opzegtermijn daarbij telkens naar 9 maanden is verkort. Verder heeft Rabobank tijdens de zitting aangegeven dat zij niet bereid was geweest de huurovereenkomst steeds te verlengen als niet een kortere opzegtermijn was overeengekomen. Ook overweegt de kantonrechter dat de bedoeling van een opzegtermijn is de andere partij de gelegenheid te geven te anticiperen op het naderend einde van de huurovereenkomst. In deze zaak bestond geen onduidelijkheid over de vraag dat de verhuurder op enig moment zou gaan opzeggen, maar alleen over het moment waartegen. Tot slot overweegt hij dat de huurder in zijn belangen niet wezenlijk is geschaad, omdat door de afwijkende afspraken nu juist een verlenging van de huurovereenkomst heeft plaatsgevonden. Daarmee is de verkorting van de opzegtermijn met 3 maanden door de feitelijke situatie in ruime mate gecompenseerd. Op grond van een en ander keurt de kantonrechter de gemaakte afspraak goed.
Commentaar
In deze zaak is sprake van zogenoemde middenstandsbedrijfsruimte als bedoeld in artikel 7:290 BW. De huurder van dergelijke ruimte kan aanspraak maken op huurbescherming. Deze huurbescherming bestaat kort gezegd hieruit:
- dat de verhuurder alleen op enkele in de wet genoemde gronden kan opzeggen,
- dat hij niet zomaar de huurprijs kan verhogen en
- dat dat de huurder aanspraak kan maken op een minimale huurtermijn van 5 plus 5 jaar en een minimale opzegtermijn van 1 jaar.
Het ging in deze zaak om dat laatste. Rabobank wilde voorkomen dat de huurovereenkomst conform wat partijen hadden afgesproken na 2020 opnieuw voor 5 jaar zou worden verlengd. Zij wilde namelijk gaan herontwikkelen maar wist op dat moment nog niet waarmee zij daarmee kon beginnen. Zij heeft hierover toen het overleg met de huurder gevoerd waarna door middel van 3 allonges nadere afspraken zijn gemaakt, waaronder de verkorting van de opzegtermijn van 12 naar 9 maanden. Toen de verhuurder met inachtneming van die termijn van 9 maanden opzegde, stelde de huurder zich op het standpunt dat de gemaakte afspraak in strijd was met de wet en vernietigde hij die afspraak, zodat de opzegging volgens hem geen doel had getroffen.
De wet stelt dat afspraken die in strijd met de wet zijn gemaakt vernietigbaar zijn, tenzij de kantonrechter deze op verzoek van een van partijen goedkeurt. Dit staat in artikel 7:291 lid 2 en 3 BW. Deze bepaling stond ook al in het voor 2003 geldende recht en werd vroeger doorgaans alleen gebruikt om goedkeuring te verkrijgen van bepalingen voordat de huurovereenkomst daadwerkelijk werd gesloten/inging. De laatste jaren wordt het artikel steeds vaker ingeroepen als de huurovereenkomst al langer voortduurt. De kantonrechter mag het verzoek alleen goedkeuren als de maatschappelijke positie van de huurder niet wezenlijk onderdoet voor die van de verhuurder of als de bepaling de gemaakte afspraken de rechten van de huurder niet wezenlijk aantast. Gelet op de voorgeschiedenis en het feit dat de huurder door de gemaakte afspraken juist langer van het gehuurde gebruik heeft kunnen maken, oordeelde de kantonrechter dat zijn rechten niet wezenlijk zijn aangetast.
Let wel, de goedkeuring zegt niets over de beëndiging van de huurovereenkomst. Als de huurder met de opzegging niet instemt (en daar heeft het uiteraard alle schijn van) moet de verhuurder nog steeds naar de kantonrechter om de beëndiging ervan te realiseren. In zoverre heeft the huurder dus nog alle bescherming. Het enige dat hij niet langer kan roepen is dat bij de opzegging een te korte opzegtermijn in acht is genomen.
Moest de verhuurder nu dit verzoekschrift indienen of had hij dit verweer ook tijdens de beëndigingsprocedure kunnen voeren? In dat geval zou het beding dus niet zijn goedgekeurd maar dat betekent niet dat de verhuurder per definitie aan het kortste eind zou hebben getrokken. Hiervoor zijn twee redenen aan te voeren. Allereerst zou de verhuurder zich in die procedure op het standpunt kunnen stellen dat het beroep van de huurder op de wettelijke bepaling dat de opzegtermijn 12 maanden bedraagt naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Dit wordt ook wel eens misbruik van recht genoemd. Bij de beoordeling daarvan zouden dezelfde omstandigheden relevant zijn als de verhuurder heeft aangevoerd in de hiervoor besproken procedure.
Een tweede argument zou kunnen worden gevonden in de systematiek van de wet. In artikel 7:291 lid 1 BW staat dat van de bepaling in de afdeling niet ten nadele van de huurder kan worden afgeweken. Juristen noemen dat de wetgeving daarom semi-dwingendrechtelijk is. Afwijkingen ten gunste van de huurder zijn wel mogelijk. De achtergrond hiervan is dat de wetgever de positie van de verhuurder ten opzichte van de huurder als minder sterk aanmerkt en de wet die ongelijke posities moet compenseren.
Deze situatie bestaat in beginsel alleen voorafgaande aan het contracteren. Nadat de huurovereenkomst is gesloten, heeft de huurder alle rechtsbeschermingen waarop hij op grond van de wet aanspraak kan maken. In het algemeen wordt aangenomen dat het vanaf dat moment wel mogelijk is om van het dwingend recht afwijkende afspraken te maken.
Dit gebeurt in de regel ook dikwijls. Denk aan de situatie dat partijen over en weer een huurverhoging overeenkomen en daarbij niet de wettelijke regels van artikel 7:303 BW e.v. volgen. Hetzelfde geldt als zij naar verloop van een zekere periode een afspraak maken over de beëndiging van de huurovereenkomst. Op grond hiervan kan naar mijn mening goed worden verdedigd dat de afspraken over de verkorting van de opzegtermijn eigenlijk niet onder het verbod van artikel 291 lid 1 valt.
Rest dan nog de vraag hoe het zit op het moment dat niet de verhuurder maar de huurder op de kortere opzegtermijn aanspraak zou maken. Had de verhuurder dan ook kunnen vernietigen? Nee, in dat geval moet worden aangenomen dat de afspraak niet ten nadele van de huurder was (hij heeft immers opgezegd) en dan is het verbod van artikel 7:291 lid 1 BW sowieso niet van toepassing.


