Kantoorruimte – vloeroppervlakte klopt niet

Stan Baggen

Gerechtshof Arnhem Leeuwarden 4 april 2023, ECLI:NL:GHARL:2023:2890

Een huurster van kantoorruimte klaagt bij zijn verhuurder dat het oppervlakte van de gehuurde ruimte aanzienlijk kleiner is dan staat vermeld in de huurovereenkomst. De huurster vindt dat zij daardoor teveel huur en servicekosten heeft betaald. Het probleem is dat zij pas 15 jaar na het aangaan van de huurovereenkomst aan de bel trekt. De verhuurder is niet de oorspronkelijke verhuurder maar is pas later eigenaar geworden van het pand. Heeft deze huurster haar zogenoemde klachtplicht geschonden?

De feiten

In januari 2003 heeft de huurster – een advocatenkantoor – met de toenmalige eigenaar een huurovereenkomst gesloten voor kantoorruimte in een oude energiecentrale, die op het moment van het sluiten van de overeenkomst nog werd gerenoveerd. De huurovereenkomst vermeldt dat de huurster een ruimte huurt met een oppervlakte van circa 1025 vierkante meter. Voorafgaand aan ingebruikneming (en overigens ook voorafgaand aan het sluiten van de huurovereenkomst) heeft de huurster het gehuurde meerdere keren bezichtigd. Ook heeft zij interieurarchitecten ingeschakeld en in het gehuurde investeringen gedaan in onder meer wanden, vloerbedekking en plafonds.

De huidige verhuurder is in mei 2008 eigenaar geworden van het pand waarvan het gehuurde deel uitmaakt. De verhuurder was dan ook niet betrokken bij de totstandkoming van de huurovereenkomst. Vanaf 1 juli 2013 huurt de huurster ook een aanvullende ruimte, een entresol. In 2015 hebben partijen overleg gevoerd, waarna de huurovereenkomst met vijf jaar is verlengd en waarbij is afgesproken dat de huurder een lagere huurprijs zou gaan betalen en voor de entresol geen huur meer verschuldigd zou zijn, maar enkel servicekosten.

In 2018 berekent de huurster zelf de oppervlakte van het gehuurde en constateert dat de totale oppervlakte 929 m² is. Huurster schakelt daarna een deskundige in en die meet 831 m² verhuurbaar vloeroppervlak. De huurster sommeert de verhuurder de teveel betaalde huur en servicekosten over in totaal 193 m² terug te betalen vanaf het moment dat de verhuurder eigenaar is geworden, te weten vanaf mei 2008.

De huurovereenkomst is eindigt eind 2019. De huurster dagvaardt vervolgens de verhuurder en vordert terugbetaling van het volgens haar teveel betaalde.

De kantonrechter

In antwoord op de stelling van huurster dat zij de beschikking heeft gekregen over een veel kleiner oppervlak dan is overeengekomen, en dat zij daarom teveel huur en servicekosten heeft betaald, stelt de verhuurder dat huurster dit al in 2003 had kunnen en moeten ontdekken bij voorafgaande inspecties, bij het indelen van de ruimtes en bij het aanbrengen van vloerbedekking en plafonds. Zeker als het zou gaan om een afwijking van 19%, want zo’n groot verschil is waarneembaar. Verhuurder vindt dat huurster hierover te laat heeft geklaagd.

De kantonrechter volgt dit standpunt en oordeelt dat de klacht 15 jaar na dato te laat is omdat de verhuurder door dit tijdsverloop in zijn verdedigingsbelangen is geschaad.

Het gerechtshof

In hoger beroep betoogt huurster dat zij pas in 2018 bemerkte dat de ruimte te klein zou zijn omdat zij zich toen ging oriënteren op alternatieve huisvesting en doorkreeg dat verkrijgbare ruimtes van circa 1000 m² in het algemeen veel meer ruimte leken te bieden. Bovendien, zo stelt huurster, is in 2015 een nieuwe overeenkomst gesloten en is de klacht niet te laat als van de datum van die nieuwe overeenkomst uitgegaan wordt. Ook vraagt huurster zich af welke belangen van de verhuurder zouden zijn geschaad.

De verhuurder brengt daar tegen in dat hij niet betrokken was bij de totstandkoming van de huurovereenkomst in 2003 en dat de bij de totstandkoming van de huurovereenkomst betrokken persoon (de directeur van de vorige verhuurder) inmiddels is overleden en dus niet meer gehoord kan worden. De verhuurder stelt verder dat hij zijn schade niet heeft kunnen beperken nu huurster niet tijdig heeft geklaagd bij de oorspronkelijke verhuurder. In dat geval immers, zou de discussie al afgerond zijn geweest voordat de verhuurder in 2008 de eigendom verkreeg. Ook stelt de verhuurder dat hij niet akkoord zou zijn gegaan met verlenging van de huurovereenkomst in 2013 en 2015 als hij van deze kwestie zou hebben geweten. Daar komt nog bij dat bij de verdeling van de servicekosten onder de huurders in het gebouw, gebaseerd op verhuurde oppervlakten, meerdere partijen betrokken zijn zodat het redresseren van de situatie erg lastig zou worden.

Het hof oordeelt dat de verhuurder voldoende concreet heeft gemaakt welke nadelen hij ondervindt doordat huurster niet tijdig heeft geklaagd. Het hof vindt dat niet uitgegaan moet worden van de datum van de nieuwe huurovereenkomst in 2015 omdat in dat jaar niet opnieuw tussen partijen is onderhandeld over de omvang van het gehuurde object maar uitsluitend over de aanpassing van de huurprijs bij verlenging van de overeenkomst. Het hof oordeelt dat een afwijking van bijna 20% redelijkerwijs waarneembaar is voor een huurder die een nieuwe kantoorruimte betrekt en bovendien investeert in plafonds en vloerbedekking, waarbij gebruikelijk gerekend wordt met prijzen per strekkende of vierkante meter.

Het hof is het met de kantonrechter eens dat de huurster bij de ingebruikneming al had behoren te twijfelen of het gehuurde wel voldeed aan wat was overeengekomen. De huurster had dit kunnen onderzoeken en zij had verhuurder daarvan binnen bekwame tijd in kennis moeten stellen.

De huurster heeft verder nog een aantal aanvullende verweren opgevoerd die het gerechtshof ten overvloede bespreekt. Een beroep van de huurster op dwaling kan tot niets leiden omdat zij geen vernietiging van de huurovereenkomst – het rechtsgevolg van dwaling – heeft gevorderd en omdat dit sowieso niet meer mogelijk zou zijn omdat de huurovereenkomst al is afgelopen.

De huurster doet ook een beroep op onverschuldigde betaling. Daarvan zou sprake kunnen zijn, aldus zowel de kantonrechter als het gerechtshof, als een contractuele prijs per vierkante meter zou zijn afgesproken. Dat is echter niet het geval. Er is een totaalhuurprijs overeengekomen en de betalingen zijn dan ook niet onverschuldigd gedaan.

Het hof heeft, ten slotte, onderzocht of het aantal daadwerkelijk beschikbaar gestelde vierkante meters, gezien kan worden als een gebrek. Het hof concludeert dat dit niet het geval is, omdat in de overeenkomst niet staat vermeld volgens welke maatstaf de oppervlakte van het gehuurde is berekend. Nu dat niet eenduidig uit de huurovereenkomst volgt, en verschillende maatstaven tot verschillende uitkomsten kunnen leiden, mocht de huurster niet zonder meer verwachten dat de door de deskundige gehanteerde maatstaf (de norm NEN 2580) heeft te gelden als maatstaf voor de bepaling van de oppervlakte. Daarbij speelt mee, aldus het hof, dat huurster een juridische dienstverlener bij vastgoedtransacties is en aldus bekend geacht mag worden met het bestaan van verschillende meetwijzen.

Opmerkingen

In deze uitspraak wordt artikel 6:89 BW toegepast op een huurovereenkomst. Dit artikel is van toepassing op alle verbintenissen en dus ook op verbintenissen uit overeenkomsten. In het artikel staat een zogenoemde klachtplicht voor schuldeisers. Het artikel bepaalt dat een schuldeiser geen beroep meer kan doen op een gebrek in de prestatie als hij of zij niet binnen bekwame tijd nadat hij of zij het gebrek heeft ontdekt, of redelijkerwijs had moeten ontdekken, bij de schuldenaar ter zake heeft geprotesteerd. In een arrest van 7 juli 2017[1] heeft de Hoge Raad al eens geoordeeld dat de klachtplicht ook van toepassing is op duurovereenkomsten, overeenkomsten die een voortdurende verplichting behelzen, en ook in die gevallen waarin het gestelde tekortschieten een voortdurend karakter heeft.

Deze uitspraak van het hof Arnhem-Leeuwarden bevestigt dat de klachtplicht ook geldt bij huurovereenkomsten. Dat verbaast niet, een huurovereenkomst is immers ook een duurovereenkomst waaruit voortdurende verplichtingen voortvloeien. Het artikel wordt in het huurrecht niet uitgesloten en is dan ook onverkort van toepassing. Uiteraard is denkbaar dat de werking nog gecorrigeerd wordt door de redelijkheid en billijkheid.

In dit geval lijkt daar geen reden toe en is terecht geoordeeld dat de huurster te laat heeft geklaagd. De verhuurder heeft concreet aangegeven dat en hoe hij nadeel ondervindt van dit late klagen. Het probleem waar de huurster een oplossing voor vraagt, vindt immers zijn oorsprong in 2003, lang voordat de verhuurder eigenaar werd van de verhuurde zaak.

Aangezien de huurster veel eerder had moeten klagen dan zij heeft gedaan, komt het hof enkel in overwegingen ten overvloede toe aan de vraag of de ondermaat als een gebrek moet worden gezien. Daartoe is uiteindelijk beslissend de vraag wat partijen in de gegeven omstandigheden over en weer van elkaar mochten verwachten. De enkele vermelding van een oppervlakte in de huurovereenkomst zal niet snel tot de conclusie leiden dat ondermaat een gebrek vormt. Over het algemeen zal een huurder het gehuurde gezien hebben en ook hebben kunnen onderzoeken of het geschikt was voor het gebruikt dat hem of haar voor ogen stond. Omstandigheden kunnen ertoe leiden dat dit oordeel anders uitvalt, bijvoorbeeld als uitdrukkelijk een prijs per vierkante meter is afgesproken en niet een prijs voor het geheel.


Voetnoten

[1] HR 7 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1270