Huurrecht en procesrecht: de bewijslastverdeling
Stan Baggen
Dit artikel verscheen maart 2026 in Huurrecht in de Praktijk 2026/25
De rechter baseert zijn beslissingen op feiten en rechten. In civiele procedures geldt daarbij dat de rechter slechts die feiten of rechten aan zijn beslissing ten grondslag mag leggen die in de procedure aan hem ter kennis zijn gekomen of zijn gesteld en die zijn komen vast te staan.1 Onbetwiste, of onvoldoende betwiste feiten moet de rechter als vaststaand beschouwen. Het bewijsrecht speelt een rol bij feiten en rechten die in een procedure door de wederpartij voldoende zijn betwist: die feiten moeten, om vast te komen staan, eerst worden bewezen.2
Hieruit volgt dat pas aan bewijslevering wordt toegekomen als enerzijds voldoende is gesteld en anderzijds voldoende is betwist. Als de feiten die een partij aan zijn vordering ten grondslag legt onvoldoende zijn om die vordering toe te kunnen wijzen, of althans niet de rechtsgevolgen heeft waar die partij zich op beroept, dan kan aan de vraag of deze feiten bewezen zijn voorbij worden gegaan. Of die feiten vaststaan, is dan immers niet relevant. Aan bewijslevering zal evenmin toegekomen worden als een gesteld feit onvoldoende is betwist. Over het algemeen levert een enkele ontkenning van een gesteld feit geen voldoende betwisting op: de betwisting dient waar mogelijk te worden gemotiveerd. Gebeurt dat niet of niet voldoende, dan zal de rechter het feit ook zonder bewijs als vaststaand aanmerken. Of een betwisting voldoende gemotiveerd is betwist, verschilt van geval tot geval en de rechter heeft daarbij een zekere beoordelingsvrijheid. Omgekeerd zal van een partij die een bepaald feit heeft gesteld dat gemotiveerd is betwist, ook verlangd mogen worden dat hij zijn stellingen motiveert. Hoeveel een partij moet stellen om een vordering toegewezen te krijgen en hoe gemotiveerd de betwisting moet zijn, kan van geval tot geval verschillen. Een voor de huurrechtpraktijk relevant voorbeeld deed zich voor in een procedure waarin vader en zoon het medehuurderschap vorderden op grond van een duurzame gemeenschappelijke huishouding. De verhuurder betwistte dit en voerde aan dat vader en zoon onvoldoende feiten en/of omstandigheden hadden aangevoerd, met name met betrekking tot het aspect van de gemeenschappelijkheid van de huishouding. De Hoge Raad oordeelde3 dat ‘het op de weg van de huurder en de beoogde medehuurder ligt om voldoende concrete feiten omtrent de gestelde gemeenschappelijke huishouding aan te voeren om voor de verhuurder duidelijk te maken tegen welke feiten hij zijn verweer precies heeft te richten’.
Het populaire gezegde ‘wie stelt, bewijst’ gaat weliswaar vaak op maar het is niet de regel
Een belangrijke en bij bewijslevering steeds terugkerende vraag is de vraag wie welke feiten moet bewijzen: welke partij draagt de bewijslast? De hoofdregel is dat de partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten de bewijslast draagt.4 Voor de vraag wie het bewijs moet leveren, is dus niet relevant wie een bepaald feit of recht heeft gesteld, maar wie zich op de rechtsgevolgen van een bepaald feit beroept. Het populaire gezegde ‘wie stelt, bewijst’ gaat weliswaar vaak op maar het is niet de regel.
Als een wederpartij de stellingen waarop de vordering van de ander rust zuiver betwist, rust de bewijslast op degene die de vordering instelt. Maar een wederpartij kan zich ook beroepen op een bevrijdende omstandigheid, een zogeheten bevrijdend verweer. In dat geval is het de wederpartij die zich op een rechtsgevolg van die omstandigheid wil beroepen en is het ook die wederpartij die daarvoor het bewijs moet leveren. Een in de huurrechtelijke praktijk veelvoorkomend voorbeeld van zo’n bevrijdend verweer doet zich voor bij de incasso van huurpenningen. De verhuurder die betaling van huurpenningen vordert, zal moeten stellen dat er een huurovereenkomst bestaat op grond waarvan huurpenningen verschuldigd zijn en dat deze niet zijn betaald. Als de huurder dat allemaal betwist, hoeft de verhuurder enkel te bewijzen dat er een huurovereenkomst bestaat op grond waarvan huurpenningen verschuldigd zijn maar niet dat deze niet zijn betaald. Dat laatste is een bevrijdende omstandigheid en het is de huurder die zich op de rechtsgevolgen van dat feit beroept (namelijk dat hij niet meer hoeft te betalen). Het is dan ook de huurder die de stelling dat hij heeft betaald zal moeten bewijzen.
Het bewijs van het tegendeel moet worden onderscheiden van tegenbewijs
Van de genoemde hoofdregel kan worden afgeweken als dit uit de eisen van redelijkheid en billijkheid of enige bijzondere regel voortvloeit. We spreken dan over een omkering van de bewijslast. Het gevolg daarvan is dat de wederpartij van de partij die zich op de rechtsgevolgen van een bepaald feit of recht beroept, zal moeten bewijzen dat dat feit of recht zich niet voordoet. We noemen dit het bewijs van het tegendeel. Het recht kent inderdaad meerdere bijzondere regels die leiden tot een omkering van de bewijslast, maar die regels doen zich in het huurrecht niet voor. Het bewijs van het tegendeel moet worden onderscheiden van tegenbewijs.
Bij het bewijs van het tegendeel zal een partij moeten bewijzen dat een bepaald feit of recht waar de wederpartij zich op beroept zich niet heeft voorgedaan. Tegenbewijs vergt enkel dat het bewijs dat de andere partij heeft aangedragen wordt ontzenuwd. Zo overwoog de Hoge Raad bij arrest van 2 mei 2003:5
‘Bij de beoordeling van het middel moet worden vooropgesteld dat ingevolge de hoofdregel van art. 177 (oud; thans 150) Rv. de partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten, de bewijslast draagt van die feiten. Uit deze regel kan niet worden afgeleid dat de wederpartij de feiten moet bewijzen die zij stelt ter motivering van haar betwisting van de eerder bedoelde feiten. Voor het opdragen van bewijs aan die wederpartij is slechts grond (1) indien wordt geoordeeld dat eerstbedoelde partij haar stellingen, behoudens tegenbewijs, afdoende heeft bewezen, dan wel (2) indien, zoals bepaald in de slotzinsnede van art. 177/150, uit enige bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast voortvloeit. Daarbij verdient aantekening dat voor het slagen van het onder (1) bedoelde tegenbewijs voldoende is dat het door de partij op wie de bewijslast rust, geleverde bewijs erdoor wordt ontzenuwd’
Twee andere figuren, die strikt genomen niet afwijken van de hoofdregel maar die wel degelijk gevolg hebben voor de bewijspositie van partijen, doen zich in het huurrecht wél voor. Het gaat dan om het zogenaamde bewijsvermoeden en de verzwaarde motiveringsplicht.
Een bewijsvermoeden uit het huurrecht vinden we in art. 7:218 BW
Een bewijsvermoeden is het uit een vaststaand feit afleiden van een ontbrekend feit.6 Tegen het door middel van een vermoeden vastgesteld feit kan vervolgens tegenbewijs worden geleverd. Een bewijsvermoeden uit het huurrecht vinden we in art. 7:218 BW.
Alle schade aan het gehuurde, behoudens brandschade, en schade aan de buitenzijde van een gebouwde onroerende zaak of gedeelte daarvan wordt vermoed te zijn ontstaan door een tekortkoming die aan de huurder is toe te rekenen. In een geval als dit dient de verhuurder slechts te bewijzen dat er schade is ontstaan. Als dat feit vaststaat, kan daaruit het ontbrekende feit, dat de schade door een toerekenbare tekortkoming van de huurder is ontstaan, worden afgeleid. In een zaak die heeft geleid tot een arrest van de Hoge Raad van 26 mei 20237 betoogde een huurder dat wel degelijk bewezen moest worden dat hij tekort was geschoten in de nakoming van zijn verplichting, omdat het bewijsvermoeden enkel zou zien op het causale verband tussen de tekortkoming og de schade. De Hoge Raad oordeelde dat dit niet juist was. Het bewijsvermoeden van art. 7:218 BW ziet zowel op het causale verband als op de tekortkoming zelf. Tegen een door een bewijsvermoeden vastgesteld feit kan tegenbewijs geleverd worden. Voor het leveren van tegenbewijs is over het algemeen afdoende dat voldoende twijfels worden gezaaid over de juistheid van het vermoeden. Als over de oorzaak van de schade voldoende twijfel is ontstaan, kan dit voldoende tegenbewijs opleveren.
Een tweede bewijsvermoeden in het huurrecht vinden we in art. 7:224 lid 2 BW: als er geen beschrijving van het gehuurde is opgemaakt bij aanvang van de huurovereenkomst wordt de huurder, behoudens tegenbewijs, verondersteld het gehuurde in de staat te hebben ontvangen zoals deze is bij het einde van de huurovereenkomst. De ratio van dit bewijsvermoeden laat zich raden: de wetgever acht het meer op de weg liggen van de verhuurder dan de huurder om een beschrijving van het gehuurde op te maken.
Een verzwaarde motiveringsplicht speelt vaak een grote rol in procedures die gaan over de vraag of een huurder tekortschiet in zijn verplichtingen door zijn woning onder te verhuren
Een verzwaarde motiveringsplicht speelt vaak een grote rol in procedures die gaan over de vraag of een huurder tekortschiet in zijn verplichtingen door zijn woning onder te verhuren althans er niet zelf zijn hoofdverblijf te hebben. We zagen de verzwaarde motiveringsplicht al eerder in dit artikel met betrekking tot de duurzame gemeenschappelijke huishouding, maar daar geldt de verzwaarde motiveringsplicht aan de zijde van de partij die bewijs moest leveren terwijl die verzwaarde motiveringsplicht in procedures over onderhuur en hoofdverblijf geldt voor de partij die niet de bewijslast draagt. In beide gevallen is de partij met de verzwaarde motiveringsplicht overigens de huurder. Dat is niet vreemd omdat de ratio achter de verzwaarde motiveringsplicht in beide situaties is dat de huurder veel beter in staat moet worden geacht om de feiten en omstandigheden met betrekking tot zijn woonsituatie aan te voeren en waar nodig te bewijzen.
Bij een verzwaarde motiveringsplicht kan de rechter sneller aannemen dat een feit onvoldoende is betwist en daarmee vaststaat of de stelling van degene op wie de bewijslast rust voorshands bewezen achten zodat de wederpartij tegenbewijs moet leveren. Zo oordeelde de Hoge Raad bij uitspraak van 15 december 2006:8
‘Het is in beginsel aan het beleid van de rechter die over de feiten oordeelt, overgelaten welke sanctie hij in de gegeven omstandigheden passend acht indien een partij op wie een verzwaarde stelplicht rust, daaraan niet voldoet. Wel zal het in de regel meer voor de hand liggen dat de rechter de bewijslast niet omkeert, maar de stellingen van de partij op wie de bewijslast rust hetzij, als onvoldoende betwist, op de voet van art. 149 lid 1 Rv. als vaststaand aanneemt, hetzij deze stellingen voorshands bewezen acht behoudens tegenbewijs door de partij op wie de verzwaarde stelplicht rust.’
Met een verwijzing naar dit arrest oordeelde het gerechtshof Amsterdam in 20199 dat een verhuurder die voldoende gemotiveerd stelde dat een huurder niet meer in het gehuurde woonde voorshands, dat wil zeggen behoudens door de huurder te leveren tegenbewijs, bewezen had dat de huurder in het gehuurde niet meer haar hoofdverblijf had. In de praktijk komt het erop neer dat een verhuurder gemotiveerd de feiten uiteen zal moeten zetten, en onderbouwen, op grond waarvan hij tot de conclusie is gekomen dat de huurder niet meer in de woning woont. Het is dan aan de betreffende huurder om te bewijzen dat die conclusie niet juist is. Ook hier geldt dat de huurder tegenbewijs moet leveren en niet zozeer bewijs van het tegendeel. De huurder hoeft dus niet per se te bewijzen dat hij in de woning woont, al komt het daar in de praktijk vaak wel op neer. Voldoende is de stellingen van de verhuurder te weerleggen. Als de huurder in dat laatste slaagt, komt de bewijslast weer volledig op de verhuurder te rusten.
In veel huurovereenkomsten komen nog bepalingen voor waarmee ten nadele van de huurder van het wettelijke bewijsrecht wordt afgeweken, bijvoorbeeld omdat wordt bepaald dat het aan de huurder is om op verzoek van de verhuurder te bewijzen dat hij in het gehuurde woont. Een dergelijke bepaling is volgens het gerechtshof Amsterdam in dezelfde uitspraak uit 2019 oneerlijk in de zin van Richtlijn 93/13/ EEG van 5 april 1993 inzake oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten en derhalve vernietigbaar. Een beding dat de huurder bij een vermoeden dat de huurder het gehuurde niet bewoont verplicht om feiten en omstandigheden naar voren te brengen en te onderbouwen waaruit volgt dat de huurder onafgebroken het hoofdverblijf in het gehuurde heeft behouden werd door de kantonrechter Rotterdam10 niet als onredelijk bezwarend aangemerkt, omdat het de wettelijke bewijslastverdeling in stand laat.
Dit artikel is afgesloten op 11 februari 2026.
Over de auteur
Mr. S. (Stan) Baggen
Advocaat te Amsterdam bij ngnb advocaten.
Voetnoten
- 1 Dat geldt niet voor feiten van algemene bekendheid en algemene ervaringsregels.
- 2 Een en ander volgt uit art. 149 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
- 3 HR 1 december 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZC1901.
- 4 Art. 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
- 5 HR 2 mei 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF3807.
- 6 Aldus mr. D. J. Beenders, Tekst en Commentaar Burgerlijke Rechtsvordering, elfde druk, p. 337.
- 7 HR 26 mei 2023, ECLI:NL:HR:2023:775.
- 8 HR 15 december 2006, ECLI:NL:HR:2006:AZ1083.
- 9 Hof Amsterdam 2 april 2019, ECLI:NL:GHAMS:2019:1109.
- 10 Rb. Rotterdam 18 augustus 2023, ECLI:NL:RBROT:2023:7387.


