De beschoten viswinkel

Stan Baggen

Rechtbank Amsterdam, sector kanton, 28 februari 2025, ECLI:NL:RBAMS:2025:1332

Nadat een viswinkel in Amsterdam tot twee keer toe wordt beschoten, sluit de burgemeester deze voor de duur van zes maanden. De verhuurder ontbindt de huurovereenkomst vervolgens buitengerechtelijk met een beroep op artikel 7:231 lid 2 BW. De huurder is het niet eens met deze ontbinding en geeft aan niet vrijwillig tot ontruiming over te gaan. De kantonrechter oordeelt in kort geding over de vraag of de huurder de viswinkel wel of niet moet ontruimen.

Feiten

In een winkelcentrum aan het Waterlandplein te Amsterdam exporteert een huurder een viswinkel. De verhuurder is eigenaar van het gehele winkelcentrum en de 45 winkels die zich daarin bevinden. In de nacht van 6 mei 2024 is de deur van de viswinkel geforceerd en is een kluis met geld gestolen. Op 12 augustus, vroeg in de ochtend, en in de nacht van 18 augustus 2024 is de viswinkel beschoten. Beide keren was de viswinkel dicht. De naast de viswinkel gelegen horecagelegenheid is op 14 en 16 augustus 2024 ook beschoten.

De dag na de tweede beschieting van de winkel, op 19 augustus 2024, heeft de burgemeester van Amsterdam de viswinkel met onmiddellijke ingang gesloten voor de duur van zes maanden. Bij brief van 5 september 2024 aan de huurder, heeft de verhuurder de huurovereenkomst buitengerechtelijk ontbonden. Bij uitspraak van de voorzieningenrechter van 6 november 2024 is het bezwaar van de huurder tegen de sluiting van de viswinkel door de burgemeester afgewezen waarna het besluit van de burgemeester onherroepelijk is geworden.

De vordering en het verweer

Omdat de huurder niet instemt met ontruiming van het gehuurde, vordert de verhuurder die ontruiming bij de kantonrechter in kort geding. De verhuurder voert aan dat zij op grond van de wet bevoegd is om buitengerechtelijk te ontbinden bij een burgemeesterssluiting als deze en dat zij van die bevoegdheid gebruik heeft gemaakt. Ook wijst de verhuurder erop dat zij dient op te komen voor de veiligheid van haar huurders en de bezoekers van het winkelcentrum. De schietincidenten hebben veel maatschappelijke onrust veroorzaakt en vormden een concreet risico voor de andere huurders van het winkelcentrum, de bezoekers en de bewoners van de boven de viswinkel gelegen woningen. Uit het politieonderzoek volgt dat de huurder meerdere (oude) antecedenten heeft, zoals overtreding van de Wet wapens en munitie, de Opiumwet, en geweldsdelicten. De verhuurder heeft zelf een financieel belang bij ontruiming van de viswinkel. Bezoekers, zo stelt de verhuurder, zullen het winkelcentrum vermijden als de viswinkel weer open gaat, omdat zij bang zullen zijn voor een volgend schietincident. Daardoor wordt het winkelcentrum minder waard en zullen ondernemers de huurovereenkomst gaan opzeggen.

De huurder voert daartegen aan dat zij slachtoffer is van de schietincidenten en dat zij niet weet waarom haar winkel is beschoten. Ook stelt de huurder dat de burgemeester het blijkbaar niet gevaarlijk vindt dat de viswinkel weer opengaat. De burgemeester heeft het sluitingsbevel namelijk niet verlengd.

De kantonrechter

de kantonrechter wijst erop dat voor een buitengerechtelijke ontbinding op de grond van artikel 7:231 lid 2 BW niet is vereist dat de huurder tekort is geschoten in de nakoming van zijn verplichtingen uit de huurovereenkomst. De verhuurder heeft de bevoegdheid om de overeenkomst te ontbinden grond van het enkele feit dat het gehuurde grond van artikel 174a van de Gemeentewet gesloten is geweest vanwege een openbare ordeverstoring in de nabijheid van het gehuurde. De kantonrechter wijst er echter ook op dat de verhuurder niet verplicht is om over te gaan tot buitengerechtelijke ontbinding. Het is een bevoegdheid en de kantonrechter moet toetsen of het gebruik van deze bevoegdheid gelet op alle relevante omstandigheden, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid mogelijk onaanvaardbaar is.

De kantonrechter oordeelt dat niet aannemelijk is geworden dat de huurder een persoonlijk verwijt kan worden gemaakt van de situatie. Het motief achter de schietpartij is nog altijd onbekend. Het zou ook kunnen dat de naastgelegen horecagelegenheid het motief is van de schietpartijen, maar ook dat is niet zeker. De kantonrechter begrijpt dat de eigenaar van het winkelcentrum op moet komen voor de belangen van de overige winkeliers en dat begrijpelijk is dat de schietpartijen tot onrust en een onveilig gevoel hebben geleid. Maar niet is gebleken dat één van de winkeliers de huurovereenkomst naar aanleiding van de schietpartij heeft opgezegd en er is ook geen afname van het winkelend publiek waargenomen. De kantonrechter vindt het verder van belang dat de burgemeester niet heeft besloten tot verlenging van de sluiting en wijst erop dat in zijn algemeenheid moet worden geoordeeld dat de verantwoordelijkheid voor handhaving van de openbare orde en veiligheid primair bij het openbaar gezag ligt.

De belangenafweging valt naar het oordeel van de kantonrechter aldus in het voordeel uit van de viswinkel en de vordering tot ontruiming wordt om die reden afgewezen.

Commentaar

De uitspraak volgt op een wetswijziging die 1 januari 2024 is ingegaan. Voor die tijd maakte de Gemeentewet tijdelijke sluitingen door een burgemeester enkel mogelijk als de openbare orde door gedragingen in de woning of het bedrijf wordt verstoord. Sinds 1 januari 2024 mag een burgemeester een woning of bedrijf ook sluiten als door ernstig geweld of bedreiging daarmee, in of in de onmiddellijke nabijheid van de woning of het bedrijf de openbare orde rond de woning of het bedrijf ernstig wordt verstoord of ernstige vrees bestaat voor het ontstaan van een verstoring.

Dit maakt burgemeesterssluitingen in verband met beschietingen en het plaatsen van explosieven veel eenvoudiger, wat ook de uitdrukkelijke bedoeling van de wetgever is. Met de wetswijziging is ook artikel 7:231 BW verruimd, waardoor buitengerechtelijke ontbinding van de huurovereenkomst ook mogelijk is bij een burgemeesterssluiting op grond van een ernstige verstoring van de openbare orde of ernstige vrees voor het ontstaan van een zodanige verstoring door gedragingen in of in de onmiddellijke nabijheid van het gehuurde. Maar waar de wetgever een burgemeesterssluiting al snel toelaatbaar lijkt te achten, volgt uit de parlementaire geschiedenis een terughoudender houding met betrekking tot de buitengerechtelijke ontbindingsbevoegdheid van de verhuurder.

Die terughoudendheid is terug te vinden in de uitspraken die gaan over buitengerechtelijke ontbinding gebaseerd op de nieuwe wettekst. In een aantal kortgedingen dat het afgelopen jaar met betrekking tot woonruimte is gevoerd is aan de hand van dezelfde criteria als in het onderhavige vonnis beslist. Deze uitspraak past de deze criteria nu ook toe op de buitengerechtelijke ontbinding van een huurovereenkomst met betrekking tot bedrijfsruimte.

Het belangrijkste, en doorslaggevende criterium, lijkt daarbij te zijn de vraag of de huurder met betrekking tot de beschieting, explosie of andere verstoring van de openbare orde, een persoonlijk verwijt te maken valt. Dat is niet zo vreemd. Degene die een aanslag te verduren heeft zonder dat hem of haar iets te verwijten valt is immers eerst en vooral een slachtoffer. Niet alleen is het wrang het slachtoffer van een aanslag te ontruimen, ook zet het een bonus op het plegen van dit soort aanslagen.

Toch valt er juridisch ook wel wat aan te merken op deze uitspraken. De maatstaf of iets naar redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, moet volgens vaste rechtspraak met grote terughoudendheid worden toegepast. Toch wordt in al deze uitspraken uitgegaan van een gelijkwaardige belangenafweging waarbij kennelijk geldt dat als de belangen van een huurder zware wegen dan die van een verhuurder de verhuurder geen gebruik mag maken van zijn wettelijke bevoegdheid. De rechter bouwt zo een belangenafweging in, die in de wet niet voorkomt. Daarmee komt de rechter overigens wel degelijk tegemoet aan de bedoeling van de wetgever. Als gezegd blijkt uit de parlementaire geschiedenis immers dat de wetgever een terughoudend gebruik van de buitengerechtelijke ontbindingsbevoegdheid voor ogen stond.

Voor verhuurders is ten slotte relevant dat de rechter er uitdrukkelijk op wijst dat het handhaven van de openbare orde in zijn algemeenheid een overheidstaak is. Dat is relevant omdat dit meebrengt dat dan in beginsel ook niet geoordeeld zou moeten kunnen worden dat het stilzitten van een verhuurder een gebrek oplevert jegens andere huurders. Als andere huurders schade lijden of in hun huurgenot worden geschaad door de verstoring van openbare orde, die uiteraard ook voor hen zeer ingrijpend kan zijn, zullen zij zich primair tot het openbaar gezag moeten wenden, niet tot de verhuurder.