Huuropzegging wegens renovatie winkelcentrum
Duco van Praag
Rb. Gelderland 14 augustus 2024, WR 2025, 12, ECLI:NL:RBGEL:2024:5396
Verhuurder van 290-bedrijfsruimte vordert op grond van dringend eigen gebruik vaststelling van de datum waarop de huurovereenkomst tussen hem en huurder HEMA eindigt. Hij wil het gehuurde en het winkelcentrum renoveren. De kantonrechter wijst deze vordering toe en stelt de datum waarop huurder de ruimte leeg en ontruimd moet opleveren op 3 maanden na de dag waarop huurder door verhuurder schriftelijk in kennis is gesteld van de afgifte van een omgevingsvergunning die voor de renovatie is vereist.
Casus
Tussen een verhuurder (WPRI) en een huurder (Hema) bestaat een huurovereenkomst met betrekking tot een winkelruimte in Duiven. De verhuurder wil dit winkelcentrum gaan renoveren en herontwikkelen. Door deze herontwikkeling verdwijnt het gehuurde. In verband hiermee zegt WPRI de huurovereenkomst op. Zij noemt daarbij als opzeggingsgrond “dringend eigen gebruik” (renovatie), en ook het feit dat haar belangen bij beëindiging van de huurovereenkomst zwaarder wegen dan de belangen van Hema bij voortzetting ervan. Hema stemt niet met de beëindiging in. Zij stelt dat WPRI onvoldoende heeft onderbouwd dat zij de renovatie feitelijk en juridisch kan uitvoeren. Bovendien meent Hema dat zij een zwaarder belang bij voortzetting van de huurovereenkomst dan het belang van de verhuurder bij beëindiging ervan. Tot slot maakt zij aanspraak op een tegemoetkoming in de verhuis- en inrichtingskosten, dit voor het geval de rechter de vordering van WPRI toewijst.
Omdat Hema niet met de beëindiging instemt, start WPRI daarom een procedure bij de kantonrechter en vordert dat hij de datum vaststelt waarop de huurovereenkomst eindigt.
Kantonrechter
De kantonrechter beoordeelt allereerst of WPRI terecht de aanspraak maakt op dringend eigen gebruik. Hij overwegt dat WPRI haar verbouwplannen inzichtelijk heeft gemaakt. Verder staat vast dat er sprake is van een aanzienlijke leegstand (13 units van de beschikbare 29 units zijn niet in gebruik). Om het winkelcentrum weer aantrekkelijk te maken voor winkelend publiek is het volgens WPRI noodzakelijk aan beide ingangen een grote supermarkt te hebben. Om dit mogelijk te maken heeft zij de ruimte die Hema huurt nodig. Hierdoor zal een bezoekersstroom ontstaan van de ene hoek van het winkelcentrum naar de andere hoek. Dit heet het zogenoemde “haltermodel”. Na verbouwing en andere hoogwaardige branchering, die vooral gericht is op dagelijkse boodschappen, zal het winkelcentrum volgens WPRI weer vitaal zijn en minder leegstand kennen. De kantonrechter is van oordeel dat WPRI hiermee aannemelijk heeft gemaakt dat de renovatie van het winkelcentrum van wezenlijk belang is en deze niet mogelijk is zonder beëindiging van de huurovereenkomst. Op grond daarvan wijst hij de vordering tot beëindiging van de huurovereenkomst toe.
Wat betreft de datum van beëindiging wordt deze vastgesteld op 3 maanden na de dag waarop Hema door WPRI in kennis is gesteld van de afgifte van de voor de herontwikkeling vereiste bouwvergunning.
WPRI had ook gevorderd dat de vordering tot huurbeëindiging “uitvoerbaar bij voorraad” zal worden verklaard. Deze vordering wordt afgewezen omdat die in strijd is met artikel 7:295 lid 1 BW. Daarin staat dat de opgezegde huurovereenkomst van rechtswege van kracht blijft totdat de rechter onherroepelijk heeft beslist. Alleen in het geval dat het verweer van Hema “kennelijk ongegrond” is mag de rechter daarvan afwijken en de kantonrechter stelt vast dat daarvan geen sprake is.
Hema had haar verhuis- en inrichtingskosten begroot op € 600.000, -. Zij had dat onderbouwd door een kostenraming. WPRI meent dat dit bedrag buitensporig is en dat onvoldoende rekening is gehouden met een aftrek nieuw-voor-oud. Bovendien stelt zij dat onduidelijk is of Hema wel kan gaan verhuizen. De kantonrechter meent dat Hema onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt dat zij de gestelde kosten zal maken en hij overweegt de begroting van Hema niet te volgen. Hij gaat daarom over tot een schatting van de kosten en komt uit op een bedrag van € 70.000, -. Aan die vergoeding wordt wel de voorwaarde verbonden dat Hema pas recht heeft op betaling ervan als zij binnen een jaar na de beëindiging van de huurovereenkomst haar onderneming heeft voortgezet op een nieuwe locatie, binnen een straal van 2 kilometer van de huidige ruimte. De kantonrechter beperkt dit tot een straal van 2 kilometer omdat vaststaat dat op 3 tot 5 kilometer verschillende andere Hema-filialen zijn gevestigd, zodat als er buiten een straal van 2 kilometer van de huidige ruimte een nieuw filiaal wordt geopend, niet langer kan worden gesproken over een verhuizing van het huidige filiaal.
Commentaar
Deze uitspraak is om twee redenen interessant. Allereerst is de datum waarop de huurovereenkomst eindigt opvallend. Op grond van artikel 7:296 lid 5 BW moet de rechter als hij de vordering tot huurbeëindiging toewijst, ook de datum vaststellen waarop de ontruiming moet plaatsvinden. WPRI was kennelijk drukdoende met de voorbereiding van haar plannen maar beschikte nog niet over een omgevingsvergunning. De rechter heeft het moment van het verlenen van die vergunning als ijkpunt genomen en vastgesteld dat de huurovereenkomst op een termijn van 3 maanden na het verlenen daarvan eindigt. Hij heeft WPRI daarbij bovendien opgedragen Hema over de ontwikkelingen op de hoogte te houden, zodat die einddatum niet onverwacht kan komen. De precieze datum waarop de huurovereenkomst eindigt, is dus nog niet bekend en Hema kan zolang de vergunning niet is verleend dus van het gehuurde gebruik blijven maken.
Overigens vorderde de verhuurder dat de rechter de verplichting tot ontruiming “uitvoerbaar bij voorraad” zou verklaren. Dit laatste betekent dat de verhuurder ook van de huurder kan verlangen dat hij ontruimt als er nog een hoger beroep of procedure bij de Hoge Raad loopt. Op grond van de wet mag de rechter dit echter alleen toewijzen als sprake is van een kennelijk ongegrond verweer van de zijde van de huurder. Dat achtte de rechter niet aanwezig. De huurder heeft dus nog de mogelijkheid in hoger beroep te gaan en zolang die hoger beroep procedure loopt, loopt ook de huurovereenkomst door, ongeacht of wel of geen omgevingsvergunning is verleend. Als het hof in dat hoger beroep niet anders oordeelt, geldt dit ook voor een eventuele procedure bij de Hoge Raad.
De tweede reden dat de uitspraak interessant is, betreft de toegewezen tegemoetkoming in de verhuis- en inrichtingskosten. Huurders hebben hierover in de regel te hoog gespannen verwachtingen en dat was bij de Hema niet anders. Die vroeg om een bedrag van € 600.000, -. De rechter wees dit af omdat de Hema onvoldoende aannemelijk maakte dat die kosten daadwerkelijk zouden worden gemaakt. Bovendien betreft een tegemoetkoming nooit een integrale schadevergoeding maar slechts een gedeelte daarvan. Het betreft immers een “tegemoetkoming”. Verder heeft een huurder alleen recht op een tegemoetkoming als hij ook daadwerkelijk een nieuwe bedrijfsruimte gaat inrichten. Bij grote bedrijven als de Hema is het bovendien niet zo dat die voor een vergoeding in aanmerking komen als zij vestiging in plaats A sluit maar er (toevallig) in plaats B opent. Dat is immers in de regel geen verhuizing van de onderneming die in het gehuurde is gevestigd. De kantonrechter heeft met deze omstandigheden rekening gehouden door als voorwaarde aan de uitbetaling te verbinden dat Hema binnen een jaar na de beëindiging van de huurovereenkomst haar onderneming heeft voortgezet. Deze voortzetting moet plaatsvinden op een nieuwe locatie, binnen een straal van 2 kilometer van de huidige bedrijfsruimte. De rechter koos voor die straal omdat op 3 tot 5 kilometer van het desbetreffende Hema-filiaal twee andere filialen zijn gevestigd zodat er buiten die straal van 2 kilometer niet langer kan worden gesproken over een verhuizing van het filiaal dat moet worden gesloten.
Is daarmee het hele verhaal verteld? Nee. Het betreft immers een tegemoetkoming in de verhuis- en inrichtingskosten. Stel dat Hema geen ander filiaal opent, heeft zij nog steeds verhuiskosten en zou een tegemoetkoming daarin op zijn plaats zijn. Wellicht heeft dit geen onderdeel uitgemaakt van het partijdebat, mogelijk ook omdat de hoogte van deze tegemoetkoming beperkt van omvang zou zijn geweest.


