Huurrecht in het Europese internationale privaatrecht
Stan Baggen
Dit artikel verscheen december 2025 in Huurrecht in de Praktijk 2025/8
Kan een huurovereenkomst met betrekking tot een Nederlandse onroerende zaak beheerst worden door het recht van een andere lidstaat? Moet dan ook het dwingendrechtelijke Nederlandse huurrecht buiten beschouwing worden gelaten? Zijn er omstandigheden denkbaar dat een rechter uit een andere lidstaat bevoegd is daar beslissingen over te nemen? Vragen die naarmate de Europese eenwording steeds meer een fysieke realiteit wordt, relevanter worden en die hun antwoord vinden in het Europese internationaal privaatrecht. In een themanummer over huurrecht in Europees perspectief kan een artikel over dat internationale privaatrecht natuurlijk niet ontbreken.
Internationaal privaatrecht
Internationaal privaatrecht beoogt met betrekking tot overeenkomsten twee vragen te beantwoorden: welk recht is van toepassing op de overeenkomst en welke rechter is bevoegd geschillen die voortvloeien uit de overeenkomst te beslechten. In lidstaten van de Europese Unie wordt de eerste vraag beantwoord door toepassing van de Verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst. De verordening staat ook wel bekend als Rome I en zal in dit artikel verder ook zo worden aangeduid. De tweede vraag wordt beantwoord door toepassing van Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. Deze verordening staat ook wel bekend als Brussels I-bis en zal in dit artikel verder ook zo worden aangeduid. Een waarschuwing aan de lezer is hier overigens op zijn plaats: zowel op de toepasselijkheid van Rome I als op de toepasselijkheid van Brussel I-bis gelden vele uitzonderingen. Die uitzonderingen zien niet op huurovereenkomsten en ik bespreek deze om die reden ook niet in dit artikel
De genoemde verordeningen maken het in veel gevallen mogelijk dat partijen bij een overeenkomst zelf kiezen welk recht op die overeenkomst van toepassing is (dit wordt de rechtskeuze genoemd) en welke rechter bevoegd is om over een eventueel geschil over de overeenkomst te oordelen (dit wordt ook wel de forumkeuze genoemd). Dit zijn twee afzonderlijke keuzes. Als partijen ervoor kiezen dat bijvoorbeeld Duits recht van toepassing is, betekent dat niet dat zij er dus ook voor hebben gekozen dat de Duitse rechter bevoegd is. De verordeningen bepalen ook welk recht van toepassing is en welke rechter bevoegd is als partijen geen keuze maken. Bij huurovereenkomsten met betrekking tot een onroerende zaak is in dat geval het recht van toepassing van de plaats waar de onroerende zaak gelegen is en is ook de rechter van die plaats bevoegd om over geschillen met betrekking tot die huurovereenkomst te oordelen.
Het toepasselijke recht
Rome I bepaalt dat partijen altijd een rechtskeuze kunnen maken. Wat de gevolgen van die rechtskeuze is, hangt af van de omstandigheden van het geval. Er zijn vier mogelijkheden die in dit artikel aan bod zullen komen:
-
Het gekozen recht is alleen toepasselijk voor zover het niet in strijd is met dwingend recht dat van toepassing zou zijn als geen rechtskeuze zou zijn gemaakt.
-
Het gekozen recht is volledig toepasselijk
-
Het gekozen recht is volledig toepasselijk met uitzondering van bepalingen van zogenoemd bijzonder dwingend recht.
-
Het gekozen recht is toepasselijk zolang de consument daardoor geen rechtsbescherming verliest.
De rechtskeuze: alleen voor regelend recht of ook voor dwingend recht?
Rome I bepaalt in artikel 3 lid 1 dat een overeenkomst wordt beheerst door het recht dat partijen bij die overeenkomst hebben gekozen. De rechtskeuze wordt uitdrukkelijk gedaan of blijkt duidelijk uit de bepalingen van de overeenkomst of de omstandigheden van het geval. Bij hun keuze kunnen de partijen het toepasselijke recht aanwijzen voor de overeenkomst in haar geheel of voor slechts een onderdeel daarvan. Voor het door middel van een rechtskeuze afwijken van dwingend recht is vereist dat er aan de overeenkomst een internationaal aspect zit. Het derde lid van artikel 3 bepaalt namelijk dat een rechtskeuze de toepassing van de dwingende rechtsregels van een land onverlet laat als alle overige op het tijdstip van de keuze bestaande aanknopingspunten zich in dat land bevinden.
Als alle aanknopingspunten van een overeenkomst zich in hetzelfde land bevinden, blijven de dwingendrechtelijke regels van dat land op de overeenkomst van toepassing maar een keuze voor het recht van een ander land heeft wel gevolgen voor de toepassing van het recht waar partijen sowieso bij overeenkomst van mogen afwijken. Als er aanknopingspunten zijn die zich niet in hetzelfde land bevinden, bijvoorbeeld omdat een van beide partijen in een ander land is gevestigd of woont, kan een rechtskeuze ertoe leiden dat het gekozen recht volledig toepasselijk is, dus ook waar het afwijkt van dwingend recht.
Twee voorbeelden ter verduidelijking: Twee Nederlandse inwoners van Nederland kunnen met betrekking tot de huur van een zich in Nederland bevindende onroerende zaak kiezen voor de toepasselijkheid van, bijvoorbeeld, Duits recht. Die rechtskeuze heeft ook daadwerkelijk rechtsgevolgen maar enkel voor zover het Duitse recht niet in strijd is met het dwingende Nederlandse huurrecht. Als twee Duitse inwoners van Duitsland met betrekking tot de huur van een zich in Nederland bevinden de onroerende zaak kiezen voor de toepasselijkheid van Duits recht zal dat Duitse recht in beginsel volledig gelden, ook als dat in strijd is met dwingend Nederlands recht. Als de partijen in deze twee voorbeelden geen keuze maken, is Nederlands recht van toepassing.
De vraag is welke aanknopingspunten relevant kunnen zijn voor de vraag of bij rechtskeuze afgeweken kan worden van dwingend Nederlands recht. In het laatstgenoemde voorbeeld zijn beide partijen in een ander land woonachtig en hebben ze ook van dat andere land de nationaliteit. Dat zijn vrij duidelijke aanwijzingen. Maar geldt dat ook als bijvoorbeeld alleen de verhuurder in een ander land woont? Moet een huurder van een onroerende zaak in Nederland erop bedacht zijn dat mogelijk Duits recht van toepassing is omdat de verhuurder in Duitsland woont en in de algemene voorwaarden een rechtskeuze is opgenomen?
Die vraag kwam aan bod in een procedure met betrekking tot een pand met kamers door een fastfoodrestaurant dat werd gehuurd ten behoeve van de huisvesting van haar werknemers. De verhuurder was een in Duitsland wonende partij en in de overeenkomst was een rechtskeuze gemaakt voor Duits recht. De vraag was aan de orde of de opzegging door de huurder rechtsgeldig was en of dat dan aan de Nederlandse of aan de Duitse regels moest worden getoetst. Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch oordeelt in een tussenarrest van 18 juli 20231 dat niet alle op het tijdstip van de rechtskeuze bestaande aanknopingspunten zich in Nederland bevinden – de verhuurder woonde immers in Duitsland – zodat de keuze voor het Duitse recht meebrengt dat ook de bepalingen van dwingend Nederlands recht niet op het geschil van toepassing zijn.
In een zaak die leidde tot het arrest van het Hof Amsterdam van 24 februari 20152 was sprake van twee Britse particulieren die het recht van het Verenigd Koninkrijk (toen nog een lidstaat van de Europese Unie) overeenkwamen. De verhuurder woonde in het Verenigd Koninkrijk terwijl de huurder als expat in Nederland werkte terwijl zijn gezin nog in het Verenigd Koninkrijk verbleef waar hij zelf ook in de weekenden naartoe ging. De overeenkomst was opgesteld in de Engelse taal en bevatte een bepaling dat het recht van het Verenigd Koninkrijk van toepassing is. De huurder was naar de Huurcommissie gestapt om uitsplitsing van de huurprijs te verzoeken. De Huurcommissie deed dat ook, maar werd zowel door de kantonrechter als het gerechtshof teruggefloten. Het gerechtshof oordeelde uitdrukkelijk dat het feit dat beide partijen de Britse nationaliteit hebben voldoende is om te oordelen dat er relevante aanknopingspunten zijn met het Verenigd Koninkrijk.
Beperking van de vrije rechtskeuze: bepalingen van bijzonder dwingend recht
Ook als er voldoende aanknopingspunten zijn voor een volledige rechtskeuze, kan een aangezochte rechter onder omstandigheden, in strijd met die keuze het dwingend recht van zijn eigen land toepassen. Dit is mogelijk bij zogenoemde bepalingen van bijzonder dwingend recht.
Bepalingen van bijzonder dwingend recht zijn, aldus artikel 9 Rome I, bepalingen aan de inachtneming waarvan een land zoveel belang hecht voor de handhaving van zijn openbare belangen zoals zijn politieke, sociale of economische organisatie, dat zij moet worden toegepast op elk geval dat onder de werkingssfeer ervan valt, ongeacht welk recht op grond van Rome I van toepassing zou kunnen zijn op de overeenkomst. Een rechtskeuze kan er niet toe leiden dat bepalingen van bijzonder dwingend recht van de rechter bij wie de zaak aanhangig is buiten toepassing blijven. De vraag is gerechtvaardigd of bijvoorbeeld het Nederlandse huurrecht woonruimte niet heeft te gelden als bijzonder dwingend recht.
Ook over deze vraag heeft het Gerechtshof Amsterdam zich in de zojuist al besproken uitspraak uitgelaten, zij het in beperkte mate. Het hof overweegt als volgt:
“Vraag is of artikel 7:258 BW een zogenoemde “voorrangsregel” is in de hiervoor bedoelde zin. Dit is slechts het geval indien de algemene Nederlandse belangen in zodanige mate bij het onderhavige geval zijn betrokken dat de belangen die artikel 7:258 BW beoogt te beschermen zwaarder moeten wegen dan het belang dat het op de huurovereenkomst toepasselijke vreemde recht zo volledig mogelijk tot gelding komt. Een zodanige betrokkenheid doet zich naar oordeel van het hof in deze zaak niet voor; artikel 7:258 BW is een (sanctie)bepaling die enkel de privaatrechtelijke verhouding tussen verhuurder en huurder zelf raakt. Dat de wetgever, zoals [appellant] met verwijzing naar het arrest van dit hof van 27 maart 2012 (LJN BW4160) betoogt, met deze voor de verhuurder ongunstige regeling beoogt tegen te gaan dat all-in huurprijzen worden gebruikt om de toepasselijke huurprijsbepalingen te ontwijken, is onvoldoende om hierover anders te oordelen. Het hof overweegt in dit verband dat het hier een woning betreft die – indien artikel 7:258 BW buiten beschouwing wordt gelaten – volgens het voorbereidende rapport van de Huurcommissie als geliberaliseerde woonruimte kwalificeert en derhalve niet is onderworpen aan maximale huurprijsbepalingen. Bovendien zijn [appellant] en (in ieder geval) [geïntimeerde sub 1] twee qua opleiding en maatschappelijke positie gelijkwaardige particulieren die hebben gekozen voor toepassing van het hun beiden meest bekende rechtstelsel. [appellant] kan daarom niet worden gezien als een zwakke partij aan wie ten opzichte van [geïntimeerden] een verdergaande (Nederlandse) rechtsbescherming moet worden geboden.”
Deze overweging is weliswaar goed te volgen maar wringt met de door Rome I beoogde uitzondering. Het hof wekt de indruk dat de uitkomst van haar afwegingen anders zou kunnen zijn als de huurder een zwakkere partij zou zijn, of de omstandigheden van het geval net even anders. Dat zou meebrengen dat een Nederlandse regel afhankelijk van de omstandigheden de ene keer wel en de andere keer niet als bepaling van bijzonder dwingend recht heeft te gelden. Een dergelijke toepassing verhoudt zich niet goed met de overwegingen van het Europese hof van Justitie in een uitspraak van 17 oktober 20133 met betrekking tot bepalingen van bijzonder dwingend recht:
“Het staat dus aan de nationale rechter om in het kader van zijn beoordeling of de bepalingen van het nationaal recht, die hij in de plaats wil stellen van het uitdrukkelijk door de contractspartijen gekozen recht, „bepalingen van bijzonder dwingend recht” zijn, niet alleen rekening te houden met de precieze bewoordingen van deze bepalingen, maar ook met de algemene opzet en alle omstandigheden waarin deze bepalingen zijn vastgesteld, om daaruit te kunnen afleiden dat zij bepalingen van dwingend recht zijn, voor zover blijkt dat de nationale wetgever deze bepalingen heeft vastgesteld om een belang te beschermen dat voor de betrokken lidstaat fundamenteel is.”
Het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch is in de genoemde tussen uitspraak van 18 juli 2023 duidelijk over de vraag of in die zaak bepalingen van bijzonder dwingend recht een rol speelden:
“In punt 37 van de considerans van Rome I staat over het begrip “bijzonder dwingend recht” het volgende: ‘Het begrip ‘bepalingen van bijzonder dwingend recht’ moet worden onderscheiden van de uitdrukking ‘bepalingen waarvan niet bij overeenkomst kan worden afgeweken’, en dient met meer terughouding te worden gebezigd.’ In rechtspraak wordt aangenomen dat een bepaling slechts bijzonder dwingend genoemd kan worden als zij strekt ter bescherming van een openbaar belang. Van een ‘openbaar belang’ kan uitsluitend sprake zijn als de betreffende wettelijke bepaling de strekking heeft om ook andere belangen dan alleen de belangen van de betrokken contractspartijen te beschermen. Het hof deelt het oordeel van de kantonrechter dat daarvan geen sprake is bij de bepalingen van het Nederlandse huurrecht ter zake de vormvoorschriften bij de opzegging van huurovereenkomsten, en meer in het bijzonder niet bij artikel 6:271 lid 6 BW (onder meer inhoudende dat een huuropzegging ook geldig is als zij niet bij exploot of aangetekende brief is gedaan).”
Beperking van de vrije rechtskeuze: consumentenbescherming
De laatste uitzondering op de vrije rechtskeuze die in dit artikel genoemd moet worden, is de uitzondering met betrekking tot consumentenovereenkomsten die staat opgenomen in artikel 6 van Rome I. De huurovereenkomst gesloten door een natuurlijke persoon voor een gebruik dat als niet bedrijfs- of beroepsmatig kan worden beschouwd (de consument) met een andere persoon die handelt in de uitoefening van zijn bedrijf of beroep wordt beheerst door het recht van het land waar de consument zijn gewone verblijfplaats heeft. Partijen kunnen weliswaar ook dan kiezen voor het recht van een ander land maar dat recht is dan enkel van toepassing zolang de consument geen bescherming verliest die hij op grond van het dwingende recht in zijn eigen land zou hebben.
De bevoegde rechter
Zoals in de inleiding van dit artikel al genoemd, bepaalt het internationaal privaatrecht niet alleen welk recht op een overeenkomst van toepassing is maar ook welke rechter bevoegd is om over geschillen te oordelen. Als partijen bij een huurovereenkomst zelf mogen bepalen welk recht van toepassing is valt er natuurlijk wel wat voor te zeggen dat zij ook mag bepalen welke rechter bevoegd is. Immers, partijen bij een overeenkomst kunnen dan de rechter bevoegd verklaren van het land waarvan zij het recht op de overeenkomst willen toepassen. Het vergt nogal wat van een rechter om recht toe te passen waar hij niet in is opgeleid.
In veel gevallen kunnen partijen op grond van Brussel I-bis inderdaad kiezen welke rechter zij bevoegd achten. Dat geldt echter niet voor geschillen die voortvloeien uit een huurovereenkomst met betrekking tot een onroerende zaak. Voor die gevallen is uitsluitend de rechter bevoegd van de lidstaat waarin de onroerende zaak is gelegen, zo bepaalt artikel 24 lid 1 Brussel I-bis en daarvan kan, aldus artikel 25 lid 4, niet door middel van een rechtskeuze worden afgeweken. Dat betekent dat de Nederlandse kantonrechter onder omstandigheden buitenlands recht zal moeten toepassen, zoals ook het geval was in de zaken die tot de eerder al besproken arresten van het Gerechtshof Amsterdam en het Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch. Het buitenlandse recht hoeft in die gevallen niet door partijen aangetoond te worden. Artikel 10:2 BW luidt: De regels van internationaal privaatrecht en het door die regels aangewezen recht worden ambtshalve toegepast.
Het spreekt voor zich dat de Nederlandse rechter dit buitenlandse recht over het algemeen niet, en zeker niet altijd, zal kennen. Artikel 67 rechtsvordering bepaalt dan ook dat, en hoe, de rechter, voor zover het de toepassing van het recht van een Europees lidstaat treft, inlichtingen kan inwinnen over de inhoud van het buitenlandse recht. In dat artikel wordt verwezen naar de Europese overeenkomst nopens het verstrekken van inlichtingen over buitenlandse recht uit 1968. Op grond van die overeenkomst kan een rechterlijke instantie via diplomatieke wegen bij de autoriteiten van een ander land informatie inwinnen over het recht van dat andere land. Een andere manier waarop een rechter informatie in kan winnen of buitenlandse recht is door het gelasten van een deskundigenbericht waarbij in veel gevallen het in 1918 al opgerichte en in Den Haag gevestigde Internationaal Juridisch Instituut om advies wordt gevraagd.
Brussel I-bis maakt één uitzondering op de exclusieve bevoegdheid (bij huurgeschillen) van de rechter van het land waarin de onroerende zaak is gelegen, namelijk voor een huurovereenkomst van maximaal zes maanden voor particulier gebruik. Als de hurende partij een natuurlijke persoon is en beide partijen bovendien in dezelfde andere lidstaat woonplaats hebben, is ook de rechter van die lidstaat bevoegd. Verder geldt de exclusieve bevoegdheidsregel niet – zo oordeelde het Europese Hof van Justitie4 – voor overeenkomsten tussen een particulier en een toeristische ondernemer waarbij die ondernemer een vakantiewoning die gelegen is in een door hem geëxploiteerd vakantiepark, voor persoonlijk gebruik ter beschikking stelt voor korte tijd, en die zich niet alleen uitstrekt tot het gebruik van die woning maar ook tot een geheel van diensten dat wordt verricht tegen een totaalprijs.
Hoewel een forumkeuze in het huurrecht over het algemeen niet mogelijk is, kunnen partijen wel overeenkomen dat zij geschillen die voortvloeien uit de huurovereenkomst onderwerpen aan arbitrage. Ook hier geldt consumentenbescherming: een arbitragebeding mag er niet toe leiden dat een consument niet naar de gewone rechter kan stappen.
Conclusie
Met betrekking tot huurovereenkomsten van zich in Nederland bevindende onroerende zaken is de Nederlandse rechter vrijwel altijd bevoegd. Wel kan in veel gevallen een rechtskeuze voor het recht van een ander land worden gemaakt. Dat vergt, voor zover wordt afgeweken van dwingend recht, dat er aan de overeenkomst een internationaal aspect zit. Voldoende is daartoe gelet op de rechtspraak in ieder geval dat een van de contractspartijen in het buitenland resideert. De vrije rechtskeuze wordt beperkt door de bescherming van consumenten en mogelijk ook doordat een bepaalde huurbeschermingsregel toch als bijzonder dwingend recht wordt gekwalificeerd. In de aangehaalde uitspraken was dat niet het geval maar daar ging het om zaken die wellicht minder zwaar wegen dan bijvoorbeeld de onder Nederlands recht strikt toegepaste bescherming tegen de beëindiging van huurovereenkomsten met betrekking tot woonruimte.
In een steeds internationaler wordende wereld is goed denkbaar dat met name bij de huur van kantoorruimtes door grote buitenlandse partijen in toenemende mate gekozen wordt voor het buitenlandse recht van die partij en dat, om te voorkomen dat de Nederlandse kantonrechter dat buitenlandse recht zal moeten toepassen, eveneens besloten wordt tot arbitrage.


